Giữa mùa hoa khói, xuôi về Dương Châu (2)

- Nhị thập tứ kiều minh nguyệt dạ

Ngọc nhân hà xứ giáo xuy tiêu (1)

Trước hết đi mua ít đồ đã, sau đó xuôi dòng sông chơi đùa một chút.

Đoàn Phi nói xong, ngăn một người đi đường, chắp tay hỏi:

- Vị đại ca, xin hỏi Dương Châu có chỗ nào bán cái vật như pha lê, mà có thể nhìn phóng đại đồ vật không?

1. Ký Dương Châu Hàn Xước phán quan

Thanh sơn ẩn ẩn thuỷ điều điều,

Thu tận Giang Nam thảo vị điêu.

Nhị thập tứ kiều minh nguyệt dạ,

Ngọc nhân hà xứ giáo xuy tiêu.

Gửi phán quan Hàn Xước ở Dương Châu (Người dịch: Trần Trọng San)

Núi mờ nước chảy xa xôi

Giang Nam cây cỏ tiêu điều về thu

Đêm nay trắng sáng cầu xưa

Mà người dạy sáo bây giờ là đâu?

- Ngươi nói là cái kính lúp, trong mấy cửa hàng châu báu đều bán. Ngươi có thể đến Tổng cửa hàng Bảo Đại Tường Dương Châu mà tìm, tuy nhiên có thể không rẻ, tầm khoảng 20 lượng bạc một cái đấy.

Người bị ngăn lại nhìn quần áo hai người biết là từ tỉnh lẻ tới, vì thế có chút nhắc nhở tỉ mỉ.

Đoàn Phi nhớ kỹ tên, sau đó lại hỏi đường rõ ràng, sau khi cảm ơn người nọ liền đi. Thạch Bân hỏi:

- Phi ca, huynh hỏi cái kính lúp kia để làm gì?

Đoàn Phi giải thích:

- Cũng không nhất định phải mua, xem cái đã rồi nói. Thứ ta muốn mua không phải là kính cho người già, mà là cái cần câu cơm.

Thạch Bân vẫn không hiểu. Đoàn Phi hỏi đường đến Bảo Đại Tường, cuối cùng tìm đến được ở ven sông nhỏ Tần Hoài bên cửa Đại Đông. Đây là một phố buôn bán sầm uất. Bảo Đại Tường chiếm một diện tích bề mặt lớn, trang hoàng đẹp đẽ quý giá, mà trong lại lộ ra vẻ lịch sự tao nhã, có thể thấy được thẩm mỹ của chủ nhân không phải tầm thường. Đoàn Phi và Thạch Bân đi qua cánh cửa cao cao mà vào.

Trong quán có mấy vị khách đang chọn trang sức châu báu, bất kể là nam hay nữ đều quần là áo lượt. Sau khi hai người Đoàn Phi đi vào lập tức đưa tới không ít ánh mắt tò mò.

Tiểu nhị của Bảo Đại Tường chạy ra đón khách, nhìn hai người quần áo giản dị, trên mặt y thoáng chút kinh ngạc, nhưng vẫn duy trì thần thái cung kính và chuyên nghiệp, cười hỏi:

- Hai vị công tử cần mua sắm trang sức châu báu gì ạ?

Đoàn Phi không có chút nào là lúng túng, Thạch Bân cũng kiên trì ưỡn ngực hiên ngang, nhưng lại không tự chủ được cúi xuống nửa người Đoàn Phi. Đoàn Phi sau khi xem xét qua, thuận miệng hỏi:

- Ta nghe nói các ngươi có bán cái kính lúp, không biết các ngươi có làm theo yêu cầu nghiệp vụ không?

Tên tiểu nhị kia cười nói:

- Làm theo yêu cầu của quý khách là chuyện thường xảy ra. Không biết công tử muốn làm cái kính lúp theo kiểu dáng nào?

Đoàn Phi lấy tay vẽ ra một vòng tròn, nói:

- Hình tròn, ở giữa dày, hai bên mỏng, ở ngoài bọc bằng cán gỗ.

Tiểu nhị chợt nói:

- Ồ! Hóa ra công tử muốn yêu cầu làm cái kính lồi. Thứ này làm bình thường thật ra cũng dễ, nhưng lớn như vậy thì lại phải dùng loại pha lê tốt nhất, hơn nữa tiền công phải hơn 100 lượng bạc. Nếu công tử muốn làm, sau khi giao tiền thì thợ thủ công lập tức bắt đầu làm theo yêu cầu của ngài.

Lúc này không biết đã phát minh ra thủy tinh hay chưa, nên chế tác thấu kính tốt nhất đều phải dùng pha lê loại thượng hạng, cho nên giá cả tương đối đắt. Không ngờ làm kính lúp cần đến 100 lượng bạc, Đoàn Phi ngẫm nghĩ một chút rồi nói:

- Cũng không quá đắt, xem cái đã rồi nói. Mặt khác ta còn muốn yêu cầu một vài điều phức tạp khác.

Đoàn Phi khoa tay múa chân một lúc, tên tiểu nhị kia bị làm cho hồ đồ rồi. Một lão chưởng quầy đứng bên chú ý đã lâu đi tới ha hả cười nói:

- Yêu cầu làm đồ vật phức tạp thì nên đi gặp trực tiếp thợ chế tác mà giải thích. Công tử, xin mời theo ta.

Đi xuyên qua một loạt các gian phòng, lại đi qua một khoảng sân, Đoàn Phi được dẫn đến hậu viện của Bảo Đại Tường, tiến vào giữa một đám thợ thủ công đang làm việc.

- Thợ cả Lưu là thợ thủ công chế tác kính lúp thuần thục nhất của chúng ta. Công tử cần gia công chế tác như thế nào thì chỉ tỉ mỉ cho ông ấy là được.

Lão chưởng quầy giới thiệu cho Đoàn Phi một thợ thủ công.

Đoàn Phi trước tiên nói về cái kính lúp mình muốn làm một lần, thợ cả Lưu gật gật đầu tỏ vẻ đã nhớ kĩ. Đoàn Phi lại giải thích cặn kẽ về đồ vật của người kia cho ông nghe, thợ cả Lưu không khỏi dần dần nhíu mày lại. Cái gì là đài kính, vật kính, quản kính, kính quang lọc, thấu kính lồi, rồi những thứ có thể điều tiết trái phải cao thấp... Thứ này quả thực rất phức tạp.

Đoàn Phi nói một hồi lâu, cuối cùng đành phải vẽ ra, rốt cục thợ cả Lưu cũng hiểu được. Bên cạnh còn có mấy ông thợ vây quanh, tò mò nhìn thứ tân kì này.

- Công tử từ nói vật này có thể phóng đại hạt gạo gấp trăm lần nghìn lần sao?

Lưu thợ cả hoài nghi hỏi.

Đoàn Phi liếm liếm môi khô, nói:

- Đúng vậy, một thấu kính lồi có thể phóng đại gấp bội, kính hiển vi này tạo ra tinh vi hơn, phóng đại gấp nghìn lần là không đùa.

Thợ cả Lưu yên lặng gật đầu, nói:

- Theo như lời công tử nói, kính hiển vi này cũng không khó chế tạo, chỉ là mấy cái kính lồi yêu cầu quá cao, tiêu phí không tránh được rất nhiều. Tiền công ít nhất phải 300 lượng bạc.

- 300 lượng cơ à?

Đoàn Phi có chút khó xử. Dạo này hắn cũng buôn bán lời lãi không ít, tuy nhiên ngày hôm qua tạm thời tiêu hết 50 lượng bạc sắp xếp cho đám huynh đệ ở nhà từ thiện một thời gian ngắn, rồi lại được chia chút đỉnh. Xem như bây giờ tính hết cũng chỉ có 250 lượng trong người, vốn định mua vài thứ để ưu đãi cho chưởng quầy, không ngờ lại tốn kém như vậy. Hay là giảm bớt yêu cầu về cái kính hiển vi đi?

- Để ta xem xem.

Một giọng bình tĩnh điềm đạm đột nhiên vang lên. Đám thợ đều tránh ra. Một người đàn ông chừng 30 tuổi đi đến, cầm lấy phác thảo của Đoàn Phi nhìn kỹ.

- Sư phụ Chu Triết là một trong 7 vị danh chấn trong giới châu báu Giang Nam.

Lão chưởng quầy thấp giọng giới thiệu với Đoàn Phi.

Sư phụ Chu nhắm mắt trầm tư một lúc, đột nhiên trợn mắt, hai mắt thần thái sáng ngời, nhìn Đoàn Phi, trầm giọng hỏi:

- Ngươi nói thứ này có thể phóng đại một ngàn lần?

Đoàn Phi gật gật đầu khẳng định. Chu sư phụ quay đầu nói với lão chưởng quầy:

- Trương chưởng quỹ, thứ này nếu thật sự hữu dụng, đối với điều kiện chế tác của chúng ta, thứ này có nhiều hữu ích. Ta muốn cùng Lưu thợ cả xem thứ này nhanh chóng làm ra xem thế nào.

Đoàn Phi nhún nhún vai, giang tay nói:

- Nhưng ta không có nhiều tiền như vậy.

Chu sư phụ mỉm cười, nói:

- Thứ này nếu thật sự hữu dụng, chỉ cần ngươi đáp ứng một điều kiện của ta, ngay cả cái thấu kính lồi lớn kia ta cũng miễn phí cho ngươi. Nếu thứ này vô dụng, ta cũng chỉ thu của ngươi 150 lượng thôi.

- Điều kiện gì?

Đoàn Phi cảnh giác hỏi.

Chu sư phụ mỉm cười nói:

- Chính là phải tuyệt đối giữ bí mật, không được tùy tiện dùng trước mặt người khác, và cho phép Bảo Đại Tường chúng ta tùy ý phục chế sử dụng vật ấy.

- Là hai điều kiện!

Đoàn Phi nói rất nhanh:

- Bất quá ta đáp ứng ông, một lời đã định, tứ mã nan truy.

Chu Triết ha hả cười nói:

- Lưu thợ cả, ngươi giúp vị công tử này làm cái thấu kính lớn kia trước. Cái kính hiển vi này ta cũng cần suy xét một chút cấu tạo của nó. Vật này do công tử thiết kế, công tử nếu có rảnh rỗi, có thể ở bên chỉ điểm một chút. Hoặc là hai vị cũng có thể ra đường đi dạo. Cái thấu kính lồi kia ước chừng làm 1 canh giờ, kính hiển vi này e rằng cần vài ngày mới xong được.

Đoàn Phi lắc đầu nói:

- Không được. Ta cần nó trước trưa mai, hay ta cùng ông làm đi. Tuy nhiên giá cả cần phải giảm nữa, còn hai vấn đề ăn ngủ của chúng tôi nữa.

Chu Triết ha hả cười nói:

- Công tử thật đúng là tính kế tinh thông. Được rồi, vấn đề này ta sẽ tính. Trương chưởng quỹ, xin sắp xếp vấn đề ăn ngủ cho bọn họ. Có thể bắt đầu được chưa?

Kính hiển vi so với kính lúp đúng là phức tạp hơn rất nhiều. Các kết cấu đều không phải là tùy ý độc lập. Đường kính thấu kính lớn nhỏ, độ dày, độ cong, cường độ ánh sáng, góc độ khúc xạ đều phải chú ý kỹ. Tri thức học sinh trung học thế kỷ 21 đều biết này lại khiến cho người thợ thủ công thiện nghệ thời đại này hết sức khó hiểu. Đoàn Phi đành phải dùng cả tay lẫn miệng chậm rãi giải thích cho ông ta về cơ sở vật lý về quang học. Đợi sau khi ông ta hiểu được những kiến thức này, Đoàn Phi một lần nữa cùng chế tạo một cái kính hiển vi vô cùng đơn giản mà thực dụng. Mấy tấm ván gỗ ghép lại cùng với thấu kính dựng lên, lại còn bố trí một kính đồng có thể trượt lên trượt xuống được. Một cái kính hiển vi sơ khai cuối cùng đã được chế tạo thành công.

Kính hiển vi là một trong những phát minh vĩ đại nhất của khoa học cổ đại. Khi nó lần đầu được xuất hiện trên đất Đại Minh, đã gây ra một chấn động nho nhỏ ở hậu viện Bảo Đại Tường. Mọi người tranh nhau dùng kính hiển vi xem từ một vật còn nhỏ hơn đầu kim, bọn họ phát hiện ra trong giọt nước mưa trong suốt còn nhiều sinh vật nhỏ sinh sống. Trương lão chưởng quầy sau khi nhìn đã không khỏi sợ hãi nói:

- Khó trách kinh văn nói phật nhìn trong bát nước, thấy 84 nghìn con côn trùng, quả nhiên là sự thực.